ميرزا محمد على وفا زواره اى
336
تذكرهء مآثر الباقريه ( فارسي )
انهدام دولت فيروز افغان به نواحى مركزى ايران سفر كرده و مدّتى به جمع شعرا و ملازمان ميرزا محمّد على دولتشاه فرزند ارشد فتحعلى شاه پيوست و از او نواختها ديد . اما آن دولت نيز مستعجل بود . بعد از آن به خراسان نزد حسنعلى ميرزاى شجاع السّلطنه برمىگشت و پس از او منادم عليقلى ميرزاى ركن الدّوله بود و همراه به او به قزوين رفت و پنج سال شاعر شاهزاده بود . سال 1245 در قزوين بوده است كه همراه ملا عبد الوهاب قزوينى به رودبار رفته و پس از ديدن نخل معروف زرآباد - كه در شب عاشورا از آن خون مىچكيده - گزارشى از آن را در طوفان البكاء ذكر كرده . البتّه اين كتاب بعدها در اصفهان تصنيف شده است . به هر رو ، بعد از 1245 به اصفهان آمده و به جمع ملا زمان سيّد شفتى پيوسته و مرثيهاى مفصّل و معروف براى كربلا و مصائب امام حسين ( ع ) به نام « طوفان البكاء » سروده و آن را به نام سيّد موشّح ساخته است . و به اين دليل از سيّد كثير البكاء نواختهاى فراوان ديده . سال تولّد او را فقط از گزارش وفا مىتوان حدس زد كه بايد حدود 1205 ق . باشد . اما سال وفات او را با اختلاف تصريح داشتهاند و بين 1252 تا 1253 ق است . بنابراين او نبايد بيش از پنجاه سال عمر كرده باشد اما دائم الانشاد بوده و در آثار متعدّدى مانند طوفان البكاء ، ديوان ، احسن الصّور ، و راز و نياز بيش از صد و بيست هزار بيت سروده داشته است . از گزارش وفا پيداست به دليل همين كثرت شعر مورد شنعت خردهگيران واقع مىشده است . معلّم حبيبآبادى آثار او را بهجز « احسن الصّور » و « راز و نياز » و ديوان به اين صورت توصيف كرده است : « اوّل كتابى در امامت به نظم چنانكه در اعيان الشّيعة ( جزء 14 يا جلد 15 ) نوشته ، دوم كتاب « طوفان البكاء » كه به غايت مشهور و معروف [ است ] و مكرر به چاپ رسيده و مورد انتفاع ذاكرين و غيره گرديده و مشتمل بر قصايد غرّاء و منشورات شيوايى است كه همه حاكى از نهايت تسلّط او بر سخن و سخنسرايى مىباشد و آثار خلوص مؤلّف آن به خانوادهء عصمت و طهارت از آن مشهود است و آن را در قزوين ، به تشويق آقا صالح خان بان تأليف كرده ، ليكن افسوس كه اين كتاب مانند برخى ديگر از كتب مقاتل و به خصوص در آن مائه ، حاوى بعضى از مطالب بىپايه و مأخذ مىباشد و مشتمل است بر مقدّمه و دوازده آتشكده و خاتمه و گزارش احوال . مؤلف در قزوين [ به سال ] 1250 قمرى از تأليف آن فارغ شده است و دو سال طول كشيد » . سه سال پس از اتمام آن يعنى 1253 ق به قول صاحب روضات « در دربار سيّد حجة الاسلام » وفات پيدا كرده است . قبر او بر سكويى بلند در قبرستان آببخشان ساخته شد . اين قبر را بعدها در سال 1290 زنى خيرخواه تعمير كرد و بنايى بر آن نهاد . پس از آن در احداث چهارباغ شمالى و تسطيح قبرستان - كه به كلى از بين رفت - بازرگانى خيّر به